Zespół Szpitali Powiatu Gliwickiego 3 2 2 2 2

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2025 r. w sprawie standardu organizacyjnego żywienia zbiorowego w podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne.

Nowe zalecenia mają polepszyć jakość żywienia w Szpitalach

Zakładka "Żywienie dla zdrowia" powstała dla pacjentów, aby udostępniać jadłospisy i informować o posiłkach podawanych w Szpitalu.

Powyższe zalecenia mają również za zadanie zwiększać świadomość pacjentów na temat różnych zaleceń dietetycznych i żywieniowych. Zapraszamy do pobierania materiałów edukacyjnych napisanych przez dietetyków.

Żywienie kobiet ciężarnych

Właściwy sposób odżywiania w czasie ciąży oraz prawidłowo zbilansowana dieta w istotny sposób wpływa na rozwój płodu, przebieg ciąży i porodu oraz stan zdrowia ciężarnej.

Należy również zadbać o prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży i unikać zatruć pokarmowych. Redukcja masy ciała w ciąży nie jest polecana, ze względu na ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych.

W przypadku kobiet, które przed zajściem w ciążę miały prawidłową masę ciała zapotrzebowanie na energię zwiększa się w zależności od trymestru:

I trymestr + 70 kcal

II trymestr + 260 kcal

III trymestr + 500 kcal

Podstawowe zalecenia dietetyczne powinny opierać się na zasadach racjonalnego żywienia. Należy uwzględnić zwiększone zapotrzebowanie na energię, białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy i składniki mineralne, wykluczenie alkoholu i ograniczenie spożycia kofeiny.

Sposób odżywiania się kobiety ciężarnej powinnien uwzględniać różnorodność spożywanych produktów w celu prawidłowego zbilansowania udziału witamin, składników mineralnych, błonnika, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Żywienie powinno się składać z 5-6 posiłków dziennie o wysokiej wartości odżywczej.

Komponowanie posilków przedstawione jest na Talerzu Zdrowego Żywienia.

Połowę talerza powinny zajmować warzywa i owoce. Dzienna podaż powinna wynosić min. 400g (z zachowaniem proporcji 3/4 warzywa i 1/4 owoce). Warzywa zalecane są w postaci surowej lub al dente, owoce w mierę możliwosci również są zalecane w postaci surowej.
Produkty będące źródłem węglowodanów (pieczywo, kasze, ryże, makarony, płatki zbożowe i ziemniaki), powinny być elementem większości posiłków i zajmować ok 1/4 talerza. Zalecane są pełnoziarniste produkty zbożowe.
Produkty będące źródłem białka (mięso, ryby, jajka, mleko i jego przetwory oraz nasiona roślin strączkowych powinny zajmować ok. 1/4 talerza, najlepiej w każdym posiłku.
Polecane są mięsa chude i nistotłuszczowe produkty mleczne. Raz lub dwa razy w tygodniu mięso należy zastąpić rybami i co najmniej raz w tygodniu nasionami roślin strączkowych. Zalecane ryby: łosoś norweski, makrela atlantycka, mintaj, sardynki, szproty, dorsz, pstrąg, morszczuk, flądra. Tłuste ryby morskie powiiny być spożywane 1-2 razy tygodniowo. Mięso czerwone powinno być spozywane tylko okazjonalnie (niewielka ilość w tygodniu)
Codziennie powinny być spożywane 3 porcje produktów mlecznych, najlepiej fermentowane, bez cukru. Zamiennikiem mogą być produkty roślinne np. napoje roślinne.
Produkty będące źródłem tłuszczu są także elementem pełnowartościowego posiłki, powinny być jednak dodawane w niewielkiej ilości. Polecane są oleje roślinne, orzechy, nasiona, pestki, awocado. Natomiast produkty będące źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych np. tłuste mięsa, pełnotłusty nabiał, masło należy ograniczać.
Należy ograniczyć spożycie słodyczy i produktów zawierających w składzie cukier.

Nawodnienie
W celu właściwego nawodnienia ciężarnej zaleca się zwiększenie dobowego zapotrzebowania na płyny średnio o 300 ml. Prawidłowe nawodnienie wpływa na utrzymanie homeostazy gospodarki wodnej kobiety, jak i płodu, ale również niweluje dolegliwości ciążowe, takie jak poranne nudności, wymioty, zaparcia, suchość skóry czy infekcje dolnego odcinka dróg moczowych. Należy wybierać głównie wodę, płyny bez dodatku cukru, lekkie napary z herbat i zioł. Należy ograniczać spożycie kawy i mocnej herbaty oraz wyeliminować napoje słodzone i alkohol.

Izomery ,,trans”

Kobiety w ciąży powinny unikać izomerów ,,trans”, które znajdują się w tłuszczach utwardzonych przemysłowo obecne margarynach, produktach cukierniczych, słodyczach, żywności typu fast food oraz olejach smażalniczych. Ponadto ich spożycie przez kobiety ciężarne wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia indukowanego ciążą stanu przedrzucawkowego i insulinooporności.

Produkty zakazane w ciąży

niepasteryzowane mleko i przetwory z niego przygotowane (niepewna jakość mikrobiologiczna )
sery brie i camenbert, nieświeże sałatki, nieświeże mięso, potrawy z surowego mięsa
surowe i niedopieczone mięso (tatar, krwisty befsztyk) i surowe wędliny, takie jak szynka parmeńska (ryzyko zakażenia np. toksoplazmozą)
surowe ryby i owoce morza (sushi, ostrygi)
ryby łowione z zanieczyszczonych wód lub o wysokiej zawartości metali ciężkich (np. tilapia, tuńczyk, makrela królewska)
surowe jaja
kolorowe napoje gazowane, słodziki, żywność wysokoprzetworzona (np. fast-foody)
kofeina – zalecane jest ograniczenie wszystkich produktów zawierających kofeinę (negatywny wpływ na rozwój płodu)
nadmiar produktów bogatych w witaminę A (np. wątróbka; zbyt wysoka podaż retinolu może powodować wady rozwojowe płodu)

Wskazówki na zmniejszenie dolegliwości gastrycznych w czasie ciąży

nudności i wymioty

ogranicznie spożycia kawy i potraw smażonych
posiłki częste, ale małe objętościowo i chłodne
picie herbaty z dodatkiem imbiru lub spożywanie suplementów z imbirem
unikanie stosowania pikantnych i intensywnia pachnących przypraw
w niektórych przypadkach rezygnacja z samodzielnego gotowania potraw
nie pić w trakcie posiłku ani bezpośrednio po nim (odczekać 20-30 minut po posiłku lub pić tylko między posiłkami)
w trakcie nasilenia dolegliwości należy spożywać produkty suche takie jak: sucharki, chleb chrupki, migdały.

zgaga

ogranicznie spożycia kwaśnych owoców, warzyw takich jak por, cebula, pikantnych przypraw
ogranicznie spożycia produktów: chleb razowy (na zakwasie), ogórki i kapusta kiszona, tłuste sosy, sos pomidorowy, zasmażki, słodycze, kawa i czekolada, potrawy smażone i tłuste, wysokoprzetworzone.
należy spożywać często, niewielkie objętościowo posiłki

W przypadku konieczności suplementacji wybranych składników pokarmowych powinien ją
zalecić lekarz prowadzący.

Bibliografia:
Dietetyka kliniczna. M. Grzymisławski. PZWL 2019.
https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/

Dieta w trakcie laktacji

Okres laktacji wymaga żywienia zgodnego z zaleniami racjonalnej, różnorodnej diety, które zabezpiecza kobietę przed rozwojem niedoborów pokarmowych i sprzyja zachowaniu zdrowia.

Produkcja mleka pełni nadrzędną funkcję nad innymi potrzebami matabolicznymi matki, dlatego w sytuacji nieprawidłowo zbilansowanej diety, kobieta karmiąca jest narażona na deficyt makro- i mikroskładników.

Model żywienia matki nie ma wpływu na występowanie alergii u dziecka, a prewencyjne
zastosowanie diet eliminujących najczęstsze źródła alergenów nie przekłada się na brak objawów alergicznych czy kolkę niemowlęcą.

W okresie laktacji dzienne zapotrzebowanie energetyczne zwiększa się o 500 kcal w trakcie pierwszych 6 miesięcy.

Komponowanie posilków przedstawione jest na Talerzu Zdrowego Żywienia.

Połowę talerza powinny zajmować warzywa i owoce. Dzienna podaż powinna wynosić min. 400g (z zachowaniem proporcji 3/4 warzywa i 1/4 owoce). Warzywa zalecane są w postaci surowej lub al dente, owoce w mierę możliwosci również są zalecane w postaci surowej.
Produkty będące źródłem węglowodanów (pieczywo, kasze, ryże, makarony, płatki zbożowe i ziemniaki), powinny być elementem większości posiłków i zajmować ok 1/4 talerza. Zalecane są pełnoziarniste produkty zbożowe.
Produkty będące źródłem białka (mięso, ryby, jajka, mleko i jego przetwory oraz nasiona roślin strączkowych powinny zajmować ok. 1/4 talerza, najlepiej w każdym posiłku.
Polecane są mięsa chude i nistotłuszczowe produkty mleczne. Raz lub dwa razy w tygodniu mięso należy zastąpić rybami i co najmniej raz w tygodniu nasionami roślin strączkowych. Zalecane ryby: łosoś norweski, makrela atlantycka, mintaj, sardynki, szproty, dorsz, pstrąg, morszczuk, flądra. Tłuste ryby morskie powiiny być spożywane 1-2 razy tygodniowo. Mięso czerwone powinno być spozywane tylko okazjonalnie (niewielka ilość w tygodniu)
Codziennie powinny być spożywane 3 porcje produktów mlecznych, najlepiej fermentowane, bez słodkich musów. Zamiennikiem mogą być produkty roślinne np. napoje roślinne.
Produkty będące źródłem tłuszczu są także elementem pełnowartościowego posiłki, powinny być jednak dodawane w niewielkiej ilości. Polecane są oleje roślinne, orzechy, nasiona, pestki, awocado. Natomiast produkty będące źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych np. tłuste mięsa, pełnotłusty nabiał, masło należy ograniczać.
Należy ograniczyć spożycie słodyczy i produktów zawierających w składzie cukier.

Nawodnienie
W okresie laktacji dzienne zapotrzebowanie na płyny zwiększa się średnio o 700 ml więcej, niż sprzed ciąży. Należy wybierać głównie wodę, płyny bez cukru, lekkie napary z herbat i ziół. Należy ograniczyć produkty zawiarające kofeinę, należy unikać spożywania kawy i mocnej herbaty, zwłaszcza przed karmieniem. Metabolizm kofeiny może źle wpływać na dziecko.

Redukcja masy ciała a okres laktacji
Wiele kobiet dąży do szybkiej redukcji masy ciała po ciąży, decydując się na stosowanie restrykcyjnych diet hipokalorycznych. Zbyt niska podaż energii przekłada się na zmniejszenie ilości produkowanego pokarmu. Sam proces laktacji samoczynnie powoduje utratę masy ciała w pierwszych miesiącach po porodzie, a osiągnięcie masy ciała sprzed ciąży może trwać nawet 12 miesięcy. Dlatego kobietom karmiącym, które dążą do utraty masy ciała proponuje się łagodną restrykcję kaloryczną zapewniającą maksymalną redukcję masy ciała o 0,5-1,0 kg/tydzień. Nie zaleca się stosowania środków wspomagających odchudzanie lub alternatywnych diet
niskokalorycznych. Preferowana jest zmiana nawyków żywieniowych. Zakaz picia alkoholu oraz palenia papierosów. W przypadku konieczności suplementacji wybranych składników pokarmowych powinien zalecić ją lekarz prowadzący.

Bibliografia:
Dietetyka kliniczna. M. Grzymisławski. PZWL 2019.
https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/

Jak żywienie wspiera profilaktykę i leczenie nadciśnienia tętniczego?

Nadciśnienie tętnicze to schorzenie, które dotyka coraz więcej osób – zarówno w Polsce, jak i na świecie. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z osobą młodą ze stanem przednadciśnieniowym, czy z pacjentem leczonym farmakologicznie, modyfikacja diety i stylu życia odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu, spowolnieniu progresji choroby i wspieraniu leczenia [1].

Dlaczego dieta jest ważna w nadciśnieniu?

Wysokie ciśnienie krwi zwiększa ryzyko poważnych powikłań, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niewydolność nerek. Nieprawidłowa dieta – bogata w sól, tłuszcze nasycone i cukry – sprzyja nasileniu nadciśnienia, podczas gdy prawidłowo zbilansowane żywienie wpływa korzystnie na jego kontrolę. Badania kliniczne i meta-analizy potwierdzają, że stosowanie diety DASH: obniża średnio ciśnienie tętnicze (zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe) w porównaniu z dietą typową, niezbilansowaną [1].

Dieta DASH — najskuteczniejszy model żywienia w nadciśnieniu

Jednym z najlepiej przebadanych i najczęściej rekomendowanych modeli żywienia jest Dieta DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) – dieta opracowana jako sposób profilaktyki i wspomagania leczenia nadciśnienia.

Dieta ta jest bogata w warzywa (400-500g dziennie), owoce i produkty pełnoziarniste – dostarcza błonnik, witaminy i minerały (potas, magnez, wapń), które wspomagają regulację ciśnienia krwi. Zawiera niskotłuszczowe produkty mleczne oraz chude białko (np. ryby, drób, rośliny strączkowe). Źródła tłuszczy to głównie oliwa z oliwek, awokado, orzechy. Stosując się do diety należy ograniczyć tłuszcze nasycone, cukier, czerwone mięso oraz sód do 2300 mg na dzień (2 małe łyżeczki).

Dieta DASH nie tylko zaspokaja dzienne zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, ale również przynosi inne korzyści, takie jak zmniejszenie masy ciała, poprawy i kontroli różnych składowych zespołu metabolicznego (stężenie lipidów i insulinooporność) [1,2].

Znaczenie odpowiedniego nawodnienia w nadciśnieniu tętniczym

Prawidłowe nawodnienie organizmu jest jednym z podstawowych elementów zdrowego stylu życia i może odgrywać istotną rolę w profilaktyce nadciśnienia tętniczego. Liczne badania naukowe wskazują, że wyższe spożycie wody wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego. Zalecane jest spożywanie ok. 30-35 ml wody na każdy kilogram masy ciała [3].

Rola polifenoli — „naturalna pomoc” z diety roślinnej

Polifenole to naturalne związki organiczne, które pełnią funkcję silnych przeciwutleniaczy (antyoksydantów) obecne w warzywach, owocach, herbacie, kakao i innych roślinnych produktach. Mają one szereg właściwości prozdrowotnych, które wspierają układ krążenia i mogą wpływać korzystnie na ciśnienie krwi. Działają przeciwutleniająco i przeciwzapalnie – zmniejszają stres oksydacyjny oraz stan zapalny, które są czynnikami sprzyjającymi nadciśnieniu. Poprawa funkcji śródbłonka naczyń krwionośnych – polifenole mogą zwiększać produkcję tlenku azotu, co sprzyja rozluźnieniu naczyń i lepszemu przepływowi krwi. Wpływ na profil lipidowy – ograniczają oksydację „złego” cholesterolu LDL, co zmniejsza ryzyko miażdżycy. Zalecane jest spożywanie minimum 5 porcji warzyw i owoców dziennie, co jest jednym ze sposobów zapewnienia odpowiedniej ilości polifenoli w diecie. [2,4]

Praktyczne wskazówki

W profilaktyce i wspomaganiu leczenia nadciśnienia dieta jest fundamentem obok aktywności fizycznej i kontroli masy ciała.
Model żywienia DASH jest szeroko rekomendowany i ma potwierdzone korzyści naukowe w obniżaniu ciśnienia krwi.
Polifenole z roślinnych produktów mogą wspierać zdrowie układu krążenia poprzez działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
Ograniczenie soli oraz zwiększenie spożycia warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów i zdrowych tłuszczów to kroki, które każdy może wdrożyć już dziś dla poprawy zdrowia.

[1,2,5]

Przykładowy jadłospis z diety DASH:

Śniadanie: owsianka na mleku 1,5% z borówkami, malinami i orzechami włoskimi
II Śniadanie: kanapka z chleba pełnoziarnistego z pastą z awokado, jajkiem i pomidorem
Obiad: grillowany filet z łososia z kaszą gryczaną, sałatka z rukoli, ogórka, papryki i oliwy z oliwek
Podwieczorek: jogurt naturalny 2% + łyżeczka kakao + garść borówek
Kolacja: sałatka z ciecierzycy, pomidorów, natki pietruszki i oliwy + kromka chleba pełnoziarnistego

Bibliografia:

1. Stąpor D., Kaleta B., Olesiak W., Podlejska B., Rajzer M., Stolarz-Skrzypek K., “Źródła sodu w diecie pacjentów z nadciśnieniem tętniczym” Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2024; 10(1-2): 37-46

2. Sacks F., Campos H., “ Leczenie dietą w nadciśnieniu tętniczym” Kardiologia po Dyplomie 2010; 9 (10): 12-25

3. Cichocka A., “Dieta DASH-gwiazda wśród diet” Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. 2018 [cytowanie: 2026]. Dostepne na: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/dieta-dash-gwiazda-wsrod-diet/

4. Górecka K., Terlikowska K., “Zastosowanie polifenoli w profilaktyce I leczenia naciśnienia tętniczego” Uniwersytet Medyczny w Białymstoku 2025

5. DASH Eating Plan: An Eating Pattern for Diabetes Management Diabetes Spectr 2017;30(2):76–81